Pleśniawki u niemowlaka: jak wyglądają i jak je leczyć

W skrócie

Pleśniawki to grzybicze zakażenie jamy ustnej, częste w pierwszych tygodniach życia. Wyglądają jak białe, twarożkowate naloty na języku, policzkach i dziąsłach, które trudno zetrzeć (resztki mleka schodzą łatwo). Leczy się je lekiem przeciwgrzybiczym przepisanym przez lekarza i wyparzaniem smoczków, butelek i części laktatora. Karmienie piersią kontynuuje się, a gdy mama ma ból brodawek, leczy się oboje.

Pleśniawki to grzybicze zakażenie jamy ustnej wywołane drożdżakami Candida albicans. U niemowląt zdarzają się często, zwłaszcza w pierwszych tygodniach życia, kiedy układ odpornościowy i naturalna flora w buzi dopiero się kształtują. Drożdżaki żyją u większości ludzi, a pleśniawki pojawiają się, gdy namnożą się bardziej niż zwykle.

Zwykle nie są groźne i dobrze reagują na leczenie, ale potrafią boleć i utrudniać jedzenie. Dlatego warto je szybko rozpoznać i pokazać lekarzowi.

Jak wyglądają pleśniawki

Białe lub kremowe naloty na języku, wewnętrznej stronie policzków, dziąsłach, podniebieniu i wargach, przypominające twarożek.
Naloty nie dają się łatwo zetrzeć. Gdy spróbujesz je delikatnie usunąć, pod spodem może być zaczerwieniona, czasem lekko krwawiąca skóra.
Dziecko może niechętnie ssać, odrywać się od piersi lub butelki, płakać przy jedzeniu. Część dzieci w ogóle nie zwraca na pleśniawki uwagi.
Często jednocześnie pojawia się grzybicze odparzenie w pieluszce: jaskrawoczerwona skóra z drobnymi czerwonymi krostkami lub plamkami na obrzeżach.

Pleśniawki czy resztki mleka?

	Resztki mleka	Pleśniawki
Gdzie	głównie na środku języka	język, policzki, dziąsła, podniebienie
Czy się ścierają	łatwo, czystą gazą lub chusteczką	trudno, pod spodem często zaczerwienienie
Kiedy	zaraz po karmieniu, potem znikają	utrzymują się między karmieniami i się rozszerzają
Zachowanie dziecka	bez zmian	czasem niepokój przy ssaniu

Jeśli nie masz pewności, pokaż buzię dziecka lekarzowi lub położnej.

Biały język u niemowlęcia karmionego mlekiem to bardzo częsty widok i najczęściej jest to po prostu nalot z mleka. Dopiero naloty na policzkach i dziąsłach, które nie schodzą, sugerują pleśniawki.

Skąd się biorą

Niedojrzały układ odpornościowy noworodka.
Przeniesienie drożdżaków podczas porodu lub z brodawek mamy przy karmieniu.
Antybiotyki przyjmowane przez dziecko lub mamę karmiącą, które zaburzają równowagę bakterii.
Smoczki, butelki i części laktatora, które nie są dokładnie myte.
U starszych dzieci rzadziej; częste nawroty po okresie niemowlęcym warto omówić z lekarzem.

Leczenie pleśniawek

Pleśniawki u niemowlęcia leczy się lekiem przeciwgrzybiczym, który przepisuje lekarz: zwykle w postaci kropli lub żelu do jamy ustnej. Wybór leku zależy od wieku dziecka, a sposób i czas stosowania ustala lekarz. Zwykle leczenie kontynuuje się jeszcze przez kilka dni po zniknięciu nalotów, żeby nie wróciły.

Nie stosuj na własną rękę starych domowych sposobów: boraksu z gliceryną (jest toksyczny dla niemowląt), fioletu gencjany, miodu (przed 1. rokiem życia grozi botulizmem) ani przecierania buzi sodą. Mogą podrażnić błonę śluzową albo zaszkodzić.

Karmienie piersią

Karmienie piersią kontynuuje się. Jeśli dziecko ma pleśniawki, a Ty czujesz pieczenie lub kłujący ból brodawek w trakcie i po karmieniu, brodawki są zaczerwienione, błyszczące lub łuszczą się, powiedz o tym lekarzowi lub położnej. Leczyć trzeba wtedy mamę i dziecko jednocześnie, inaczej zakażenie przechodzi z jednego na drugie. Pamiętaj, że ból brodawek ma też inne, częstsze przyczyny, np. nieprawidłowe przystawianie, które warto sprawdzić z doradczynią laktacyjną.

Higiena w czasie leczenia

Po każdym użyciu myj smoczki, butelki i części laktatora, a potem je wyparzaj. Przyda się sterylizator do butelek albo garnek z wrzątkiem.
Po zakończeniu leczenia rozważ wymianę smoczka uspokajającego i smoczków do butelek na nowe. Zobacz ranking smoczków dla noworodka.
Myj ręce przed karmieniem i po zmianie pieluchy.
Wkładki laktacyjne zmieniaj często, a staniki do karmienia pierz w wysokiej temperaturze.
Odciągnięte mleko podawaj na bieżąco. Zapasu mleka odciągniętego w czasie zakażenia nie musisz wyrzucać, ale zapytaj lekarza lub doradczynię, jak z nim postąpić.
Jeśli dziecko ma też grzybicze odparzenie, zmieniaj pieluchy często i daj skórze pobyć bez pieluchy. Więcej o tym w rankingu pieluch.

Jak zapobiegać pleśniawkom

Dokładnie myj i wyparzaj butelki, smoczki i części laktatora, szczególnie w pierwszych miesiącach.
Nie oblizuj smoczka, żeby go „oczyścić”.
Po antybiotykoterapii obserwuj buzię dziecka i pupę przez kilka dni.
Przy nawracającym bólu brodawek zgłoś się do lekarza lub położnej.

Mity i fakty

Mit: Pleśniawki to wynik złej higieny.

Fakt: Nie. Zdarzają się u wielu zadbanych niemowląt. Higiena pomaga w leczeniu i zapobieganiu nawrotom.

Mit: Biały język to zawsze pleśniawki.

Fakt: Najczęściej to nalot z mleka, który łatwo się ściera.

Mit: Przy pleśniawkach trzeba przerwać karmienie piersią.

Fakt: Nie. Karmienie trwa, a leczenie obejmuje mamę i dziecko, jeśli oboje mają objawy.

Mit: Pleśniawki przejdą same, nie trzeba nic robić.

Fakt: Czasem łagodne zmiany mijają, ale lepiej pokazać je lekarzowi. Nieleczone mogą boleć i utrudniać jedzenie.

Kiedy do lekarza

dziecko nie chce jeść lub pije wyraźnie mniej niż zwykle,
ma mniej mokrych pieluch, suche usta, zapadnięte ciemiączko lub jest senne (objawy odwodnienia: pilnie),
ma gorączkę, a noworodek poniżej 3. miesiąca życia z gorączką 38°C lub wyższą wymaga pilnej oceny lekarza,
naloty nie zmniejszają się po kilku dniach leczenia albo wracają,
pleśniawki pojawiają się u dziecka po okresie niemowlęcym lub bardzo często,
czujesz silny ból brodawek, masz gorączkę albo zaczerwienione, bolesne miejsce na piersi.

Najczęstsze pytania

Jak wyglądają pleśniawki u niemowlaka?

Jak białe, twarożkowate naloty na języku, policzkach, dziąsłach i podniebieniu, które trudno zetrzeć.

Jak odróżnić pleśniawki od mleka na języku?

Mleko łatwo się ściera i jest zwykle tylko na języku. Pleśniawki są też na policzkach i dziąsłach i nie schodzą.

Czy pleśniawki bolą?

Mogą. Część dzieci niechętnie ssie i płacze przy jedzeniu, inne nie mają żadnych objawów.

Jak leczyć pleśniawki u niemowlaka?

Lekiem przeciwgrzybiczym przepisanym przez lekarza, do tego wyparzanie smoczków, butelek i części laktatora.

Czy można karmić piersią przy pleśniawkach?

Tak. Jeśli mama ma objawy na brodawkach, leczy się ją razem z dzieckiem.

Ile trwają pleśniawki?

Przy leczeniu zwykle poprawiają się w ciągu kilku dni, a całe leczenie trwa około 1–2 tygodni.

Czy pleśniawki są zaraźliwe?

Drożdżaki mogą przechodzić między dzieckiem a mamą przy karmieniu oraz przez smoczki. Dlatego ważne jest wyparzanie i leczenie obojga.

Czy można smarować pleśniawki boraksem z gliceryną?

Nie. Boraks jest toksyczny dla niemowląt i nie powinien być stosowany.

Powiązane poradniki

Źródła

NHS: Oral thrush in babies, nhs.uk.
NICE Clinical Knowledge Summaries: Candida – oral, cks.nice.org.uk.
American Academy of Pediatrics: Thrush and Other Candida Infections, healthychildren.org.
Academy of Breastfeeding Medicine: ABM Clinical Protocol #26: Persistent Pain with Breastfeeding, Breastfeeding Medicine 2016.

Poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani położnej. Jeśli niepokoi Cię stan dziecka, skontaktuj się z pediatrą, a w nagłych sytuacjach dzwoń pod 112. Nocą i w święta możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.